ຂ່າວໃໝ່ :

ມຸນເຊື້ອຂອງເມືອງຮຸນດິນແດນວິລະຊົນ ( 5.4.1979 - 5.4.201) ປະຫວັດສາດແຫ່ງການກຳເນີດ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວຂອງການປະຕິວັດເມືອງ.

I./ ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ປົກປັກຮັກສາເຂດນ້ຳແດນດິນກຳເນີດເມືອງຮຸນວິລະຊົນຕ້ານຈັກກະພັດລາເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງ  ແລະ ອາເມລິກາ  ( ປີ  1945 - 1975 ).

1./   ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ກ່ອນບໍ່ມີພັກນຳພາ.

  -  ນັບແຕ່ພວກລາເມືອງຂື້ຶ້ຝຣັ່ງເຂົ້າມາປົກຄອງລາວຄັ້ງທີ  2  ປະຊາຊົນລາວທົ່ວປະເທດກໍ່ຄືປະຊາຊົນໃນເຂດເມືອງຮຸນບໍ່ ຍອມຢູ່ໃຕ້ແອກປົກຄອງ  ແລະ ກົດຂີຂຸດຮິດຂອງພວກເຂົາ,ຈິງໄດ້ພ້ອມກັນລູກຮື້ຂື້ນ ຕ້ານຈັກກະພັດຜູ້ຮຸກຮານ  ແລະ  ລູກແຫ່ຼງຕິນມື. ໃນໄລຍະນັ້ນຢູ່ປະເທດກໍ່ຄືເຂດເມືອງຮຸນ ກໍ່ໄດ້ເກີດມີ ຫຼາຍຂະບວນການ ຂອງປະຊາຊົນລູກຮື້ຂື້ນທວງເອົາສິດເສລີພາບ, ທວງໃຫ້ລຸດຜ່ອນການເກັບພາສີຕາງ່ໆ, ຂະບວນການເດັ່ນກວ່າໝູ່ແມ່ນ ເກີດຂື້ນຢູ່ພູດອຍ ຕາແສງນ້ຳພູນ, ນຳໂດຍເຈົ້າເຈືອງ.

- ປີ1940ໄດ້ເກີດມີຂະບວນການຂ້າຄວາຍດ່ອນ, ຂະບວນການນີ້ ປະຊາຊົນຍັງບໍ່ທັນເຂົ້າໃຈ ຄວາມໝາຍຂອງຂະບວນດັ່ງກ່າວ, ໄດ້ກາຍເປັນການວິພາບວິຈານນຳໄປສູ່ການຂ້າຄວາຍດ່ອນ ພາຍໃນເມືອງ ເກືອບໝົດ. ຄວາມຈິ່ງແລ້ວຂະບວນການຂ້າຄວາຍດ່ອນເປົ້າໝາຍແມ່ນການຕໍ່ສູ້, ສະກັດກັ່ນກອງທະ ຫານຜິວຂາວ,ຄືພວກລ່າເມືອງຂຶ້ື້ນຝຣັ່ງ.ໄປພ້ອມກັບຂະບວນການດັ່ງກ່າວປະຊາຊົນຢູ່ເຂດນ້ຳພູນ,ຢູ່ທົ່ງພຽງລ້ອງນ້ຳແບງໄດ້ສົມທົບກັບຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນບ້ານ ກໍຫົກຕາແສງນາວາງ ຕ້ານເຈົ້າ ເມືອງ ສີສົມໄຊ ເຈົ້າເມືອງຜູ້ທຳອິດປົກຄອງເມືອງຮຸນ,ທັງເປັນປະຕິການຜູ້ໜື່ງໃຊ້ອຳນາດກົດຂີຂຸດຮິດປະຊາຊົນຢູ່ທ້ອງຖິ່ນເມືອງຮຸນຢ່າງຮ້າຍແຮງ, ຕໍ່ໜ້າສະພາບການຂອງປະຊາຊົນທີ່ຖືກກົດຂີຂຸດຮິດຢ່າງສາຫັດຈາກອຳນາດການປົກຄອງຢູ່ເມືອງຮຸນ.ຈາກສະພາບການດັ່ງກ່າວຈິ່ງກ້າວໄປສູ່ເຮັດໃຫ້ເກີດມີຂະບວນການລູກຂື້ນຕໍ່ສູ້ຢ່າງພິລະອາດຫານຂອງເຈົ້າອ່ອນອຸດົມ,ນາຍຄູທອງພັນ,ນາຍຄູຄຳຄູນ( ຄົນທ້ອງ ຖິ່ນຫຼວງພະບາງ),ທ້າວ ບຸນທັນ (ພໍ່ຄ້າໃຫຍ່ ) ທິດຄຳວົງ  ແລະ ຕາແສງຈຳນວນໜື່ງ.

- ປີ 1942 -1943 ຢູ່ເມືອງຮຸນໄດ້ເກີດມີຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນທີຖຶກເກັບໄປເປັນກູລີຂຸດທາງລົດແຕ່ເມືງຮຸນໄປຫາປາກແບງ. ເຊິງເຂົາເຈົ້າອົດກັ້ນຕໍ່ການບິບບັງຄັບຕໍ່ການກົດຂີຂຸດຮີດບໍ່ໄດ້ຈິ່ງພ້ອມກັນລູກຮື້ຂື້ນຕໍ່ສູ້ເພື່ອຕ້ານການກົດຂີຂຸດຮີດດັ່ງກ່າວ,ດ້ວຍການນັດຢຸດງານບໍ່ໄປຂຸດທາງ,ທວງໃຫ້ມີການຊົດເຊີຍແຮງງານລຸດຜ່ອນການເກັບພາສີ.ຈາກສະພາບການດັ່ງກ່າວນັ້ນເຮັດໃຫ້ເຈົ້າໜ້າທີ່ຝຣັ່ງກະວົນກະວາຍຢ້ານກົວຈຳຕ້ອງຍອມຮັບ ແລະ ແກ້ໄຂລຸດຜ່ອນການໃຊ້ແຮງງານຂອງປະຊາຊົນລົງຂັ້ນໜື່ງ. ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງນັ້ນເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສາມາດຄັບໄລ່  ແລະ ດັບສູນພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງແຕ່ມັນກໍ່ໄດ້ສະແດງເຖິງນ້ຳໃຈຮັກຊາດ, ຄວາມສາມັກຄີພ້ອມກັນຕໍ່ສູ້ຢ່າງພິລະອາດຫານ ແລະ ເດັດດ່ຽວໜຽວແໜ້ນບໍ່ຍອມເສຍບ້ານເກີດເມືອງນອນ ແລະ  ຕົກເປັນຂ້ອຍ ຂ້າມ້າໃຊ້ໃຫ້ແກ່ພວກຈັກກະພັດຜູ້ຮຸກຮານຢ່າງເດັດຂາດ.